Halis ECE

Allah ism-i celâli, tanrı ve benzeri isimler...


Allah ism-i celâlinin diğer İlâhî isimler içindeki rütbesi-mertebesi farklıdır. Bu ism-i zat; bütün isimleri, sıfatları ve fiilleri kendisinde toplamış; Hâlık Teâlânın (yüce yaratıcı) en büyük/en muazzam ismidir. Yani Allah lafzı zatı ile ism-i azam, el-Hayyül-Kayyûm(1) da sıfatı ile ism-i azamdır.

Allah lafzı, hakiki mabûdun yani kendisine kulluk edilmeye lâyık tek ve eşsiz zatın hususi ismidir ve güzel isimleri arasında en meşhurudur.

Allah Teâlâ; kâinatı yoktan var eden, ayakta tutup varlığını devam ettiren tek ve mutlak varlıktır. Onun tasarrufunu eşyanın üzerinden bir an bile uzak tutmak kabil değildir.

Lafza-i celâl de denilen bu yüce isimde, diğer Esmâ-i hüsnâda olmayan hususiyetler vardır. Bir defa hiçbir lisanda Allah isminin tercümesi, tam karşılığı yoktur. Binaenaleyh -semâ ve şafak demek olan tandan mürekkep ve ilah, mevlâ, hüdâ mânâlarında kullanılan- Tanrı(2) kelimesi de dahil hiçbir isim Allah ism-i celâlinin karşılığı olamaz.(3) Her şeyden evvel Lafza-i celâl dahil Cenâb-ı Hakkın bütün isimleri tevkîfidir, değiştirilemez. Bir başka isim onun yerine geçemez.
***


ALLAH İSMİNİN TESNİYESİ DE CEMİSİ DE YOKTUR

Bu meseleyi dilerseniz bir de son devrin büyük alim ve müfessirlerinden M. Hamdi Yazırın "Hak Dini Kur`an Dili" isimli eserinden takip edelim. Şöyle diyor Elmalılı merhum (açıklama ve sadeleştirmelerle):

"Gerek hâs (hususi-özel) isim olsun gerek alem (nişan-alâmet, genel) ismi; Allah ism-i celâli ile Allahtan başka hiçbir mabûd anılmamıştır. Sen Onun bir adaşı olduğunu biliyor musun?(4) âyetinde de buyurulduğu gibi Onun adaşı yoktur. Bundan dolayıdır ki Allah hâs isminin tesniyesi (ikilisi) de cemîsi (çoğulu) de yoktur. O halde ancak isimlerin birden çok olması caizder. Hatta özel ismi bile birden çok olabilir; dolayısiyle muhtelif lisanlarda Allah Tealanın ayrı ayrı özel isminin bulunması mümkündür ve şeran (dinen) caizdir.

"Bununla birlikte, maruf ve meşhur lisanlarda buna müradif (eşanlamlı) bir isim bilmiyoruz. Mesela (Farsça) Tanrı, Hudâ isimleri Allah lafza-i celâli gibi özel isim değildir. İlah, Rab Mabûd gibi umumi (genel anlam ifade eden) isimlerdir. Hudâ Rab demek olmayıp da Huday kelimesinin hafifletilmiş/kısaltılmışı ve vâcibül-vücûd (mutlak var olan) demek olsa yine özel isim değildir.

"Arapçada ilâhın cemînde (çoğulunda) âliha, Rabbin ceminde erbâb denildiği gibi, Farsçada hudânın çoğulunda hudâyân ve lisanımızda tanrılar, mabudlar, ilahlar, rablar denilir. Çünkü bunlar, hem haklı (hakiki ilah) hem haksız (sahte) ilahlar için kullanılır. Halbuki Allahlar denilmemiştir ve denemez. Şayet böyle bir tabir işitirsek, söyleyenin cahilliğine veya gafil olduğuna hamlederiz (yorarız).

"Son yıllarda edebiyatımızda saygı maksadıyla özel isimlerden çoğul yapıldığı, mesela Ebussudlar, İbnikemaller denildiği bir gerçek ise de, Allahın birliğine delalet eden Allah ism-i celâlinde böyle bir tabir/ifade tazim (saygı) maksadına aykırı olduğundan dolayı hem gerçeğe, hem de edebe aykırı sayılır. Bu azameti (yüceliği) ancak Allah Teala kendisi Biz (İnnâ, nahnü& diye gösterir.

"Halbuki tanrı adı böyle değilir, mabûd ve ilâh gibidir. Bâtıl (hak olmayan) mabûdlara da tanrı cins ismi verilir.

"Müşrikler birçok tanrılara taparlardı. Fülancaların tanrıları şöyle, falancalarınki şöyledir denilir. Demek ki tanrı cins ismi, Allah hâs (özel) isminin müradifi (eşanlamlısı) değildir, daha umumi manadadır. Bundan dolayı Allah ismi tanrı adı ile terceme olunamaz. Bunun içindir ki Süleyman Efendi (Çelebi) Mevildine Allah adıyla başlamış, tanrı adı dememiştir. [Ve o bahrin sonunda, Birdir Allah, andan artık tanrı yok diyerek tanrı kavramını ilah karşılığında kullanmıştır.]

"Bu açıklamanın tamamlanması için bir kelime daha sölmeye lüzum hissediyoruz. Fransızca diyö kelimesi dahi ilah , tanrı kelimeleri gibi bir cins isimdir, onun da çoğulu yapılır. Onu özel isim gibi büyük harf ile göstererek kullanmak hakikati/gerçeği değiştirmez. Bunun için Fransızlar, Lâ ilâhe illallah kelime-i tevhidini terceme edememişler, mealen tercemesinde de, yalnız diyö, diyödür yani yalnız ilah ilahtır diyorlar.

"Görülüyor ki hem ilah, hem Allah yerinde diyö demişler ve Allah ism-i celali ile ilah cins ismini birbirinden ayıramamışlardır. Ve her ikisini de özel isim gibi yazmalarına rağmen, diyö ancak ilah kelimesinin tercemesi olmuştur. Bu ise ilk bakışta bir haşiv (laf kalabalığı) ve anlamsız bir söz gibi görünmekte, nefy ve isbat ile zahiren bir tenakuz numunesi arz etmektedir. [Yani aynı kelimeleri önce olumsuz yapmak sonra olumlu kılmak, görünürde bir çelişki örneği sergilemektedir.] Diyöden başka diyö yok, yalnız diyö diyödür demek, görünürde ya bir haşiv (boş söz) veya bir tenakuz/çelişkidir.

"Halbuki Lâ ilâhe illallah diyen öyle demiyor, Allahtan başka tanrı yoktur diyor. Ve asla içinde çelişki ve tutarsızlık olmayan açık bir tevhid söylüyor (Allahın birliğini ifade ediyor).

"Bundan başka Fransızcada diyönün özel isim olabilmesi Allahın Hz. İsanın şahsında ceset ve şahıs şekline girme düşüncesine dayanır. Bu noktalardan gafil olanlar, diyö kelimesini Allah diye terceme ediyor; hatta Allah dediği zaman bu terceme diliyle diyöyü söylüyor.(5)
***


ALLAH LAFZININ HARFLERİ

Arapça yazılışı itibariyle Allah kelimesinde dört harf vardır:

Bir Elif, iki adet Lâm ve bir de Hê.

Bu mübârek lafızdan Elif alınacak olsa, Lillâh (Allah için), birinci lâm alınacak olsa, Lehû (Onun için), ikinci lâm da alınacak olsa Hû(6) (O) kalır. Eğer Hû da alınsa, o zaman, yaşayabilmek için aldığımız havayı dışarı verirken hû diyerek yine onu isbat ederiz.

Demek ki Allah isminde her harfin bir mânâsı vardır. Elif Allah Teâlânın zatına, birinci Lâm aklın sûretine, ikinci Lâm rûhun sûretine, He de nefsin sûretine delâlet eder.

Allah kelimesindeki harflerin müfredâtı, yani Ebced hesabıyla sayı değeri 66dır. Dilimizdeki Altmış altıya bağlamak tâbiri, işi Allâha havâle etmek mânâsınadır.
***


ALLAH İNANCI VE KELİME-İ TEVHİD

İslâmda Allah inancı Kelime-i Tevhid(7) ile yani Lâ ilâhe illallah (Allahtan başka hiçbir ilah yoktur) cümlesiyle en veciz (özlü) bir tarzda anlatılmıştır.

Bütün peygamberler ümmetlerine her şeyden önce tevhid inancını öğretmeye çalışmışlardır. Nitekim Kurân-ı Kerimde Cenâb-ı Hak, Sevgili Peygamberimize hitâben şöyle buyurmuştur: Senden önce hiçbir resûl göndermedik ki, ona, Benden başka ilah yoktur; şu halde bana kulluk edin! diye vahyetmiş olmayalım.(8)

Yeryüzündeki bütün dinlerde ortak esasın Tevhid inancı olması gerektiğini bildiren bir âyetse şöyledir:

(Resûlüm) de ki: Ey Ehl-i Kitap! Sizinle bizim aramızda müşterek olan bir söze geliniz: Allahtan başkasına kulluk etmeyelim; ona hiçbir şeyi eş tutmayalım ve Allâhı bırakıp da kimimiz kimimizi ilahlaştırmasın. Eğer (buna rağmen) onlar yüz çevirirlerse, işte o zaman, Şâhit olun ki biz Müslümanlarız! deyin.(9)

Allâhın zatını idrâk etmek, bu ismin esrârını müşâhede edebilmek bizim için imkânsızdır. Sınırlı insan aklı ile ancak onun sıfatlarının bir kısımını bilebilmek belki mümkün olabilir. İzin verip lûtfettiği nisbette...

Ne güzel söylemiş şairimiz:

Tarife gitmemektir evlâ
Tarife gelir mi hiç Mevlâ.
Muallim Nâci


DİPNOTLAR
(1) el-Hayy, bütün âlemleri yoktan var edip hayat veren demektir. Ancak sadece hayat vermek kâfi değildir, onu tutup muhafaza etmek icap eder. Hz. Mevlâ, el-Kayyûm ism-i şerifleri ile de yarattığı bu kâinatı ayakta tutmakta, hayatiyetini devam ettirmektedir.
(2) Şemseddin Sâmi, Kamûs-i Türkî, İstanbul, 1316, s. 429.
(3) Allah Cenâb-ı Hakkın zâtını, sıfatlarını, fiillerini hep birden ifade eden lafza-i celâldir. Bütün kemâl sıfatları ondadır. Hak ve bâtıl mabûdlara ıtlak edilen ve cemilenen Tanrı kelimesi onun yerini tutamaz. Allah lafzı cemilenemez. Allah, Allahdır. Çantay, Hasan Basri, Kurân-ı Hakîm ve Meâl-i Kerîm, İst., 1976, 1, 12.
(4) Meryem sûresi, 19/65.
(5) Hak Dini Kuran Dili, Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır, Eser Kitabevi, İstanbul, byy., 1, 24-25. Daha geniş bilgi için zikri geçen sayfaların öncesine ve sonrasına bakılabilir.
(6) Hû, nahiv ilmine göre zamir, tasavvuf ilmine göre isimdir. Arap lisânında hiçbir ismin sonu vav, öncesi de ötüre değildir; ancak Hû ism-i şerifi müstesna... O da Hz. Mevlâya mahsus bir isimdir.
(7) Tevhid, Sûrî ve Hakiki olmak üzere iki türlüdür. Sûrî tevhid, insanı Galata köprüsünden bile geçiremez; çünkü o yalnız dildedir. Hakiki tevhid ise kalpte olur. İnsanı hem dünyada hem de âhirette en ulvî (yüce) makamlara kavuşturur. Buna Tevhîd-i ihlâs da derler. (Süleyman Hilmi Tunahan k.s. hazretlerinin sohbetlerinden)
(8) Enbiyâ sûresi, 21/25.
(9) Âl-i İmrân sûresi, 3/64.

® Her Hakkım Saklıdır.
|l|lllll|lll||ll||lll|||lll|ll
²¹°¹³²¹³ °¹²¹³¹³ °¹²¹³

Bu konuda ilmi olmayıp, kulaktan dolma asılsız verilerle Din hakkında hüküm veren bilgisizler topluluğu, her iki sözcüğün de aynı anlama geldiğini sanıp, akılları sıra biraz da sanki milliyetçilikle ilgili sanarak, Allah ismi yerine Tanrı sözcüğünü kullanmaktadırlar..
Manaları birbirinden tamamiyle ayrı iki sözcük!..
Bu konuya Türkiyede yaşamış çok değerli bir Kurân tefsircisinin satırlarıyla açıklık getirelim.. 1940larda yazılmış en kapsamlı ve detaylı Kurân tefsiri olan Elmalılı Hamdi Yazırın Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından bastırılmış Hak Dini Kurân Dili isimli eserinde bakın bu konuda ne deniyor:
Gerek ismi özel olsun gerek ismi genel, ALLAH ismi celâli ile, yine ALLAH tan maâda hiçbir mâbud anılmamıştır...
Mesela TANRI, HUDA isimleri, ALLAH gibi özel isim değidir!. İLÂH, RAB, MÂBUD gibi genel mana ifade eden kelimelerdir...
Arapçada İLÂHın çoğuluna ÂLİHE; RABbın çoğuluna ERBÂB denildiği gibi; Farsçada da HUDÂnın çoğuluna HUDÂYAN ve lisanımızda dahi TANRILAR, MÂBUDLAR, İLÂHLAR, RABLAR denmiştir; çünkü bunlar haklıya ve haksıza ıtlak edilmiştir...
Halbuki hiç ALLAHLAR denilmemiştir ve denemez!.
Böyle bir tabir işitirsek, söyleyenin cehline veya gafletine hamlederiz!..
TANRI adı böyle değildir; mâbud, ilâh gibidir... Bâtıl mâbudlara dahi TANRI ismi verilir... Müşrikler birçok tanrılara taparlardı. Filanların tanrıları şöyle, falanların tanrıları şöyledir denilir...
Demek ki, TANRI genel ismi, ALLAH ismi özelinin eş anlamlısı değildir, en genel bir tâbirdir...
Binâenaleyh, ALLAH ismi, TANRI adı ile tercüme olunamaz! (c:1/24-25)

* * *
Türkiyedeki en değerli Kurân tefsirini yazan kişiye göre, yukarıda okuduğunuz üzere, ALLAHa kesinlikle tanrı denemez!..
Burada ayrıca şu çok önemli farklara dikkat etmeliyiz..
Tanrı kelimesi, sıfatları anlatan genel bir kelimedir; Allah ise kendisinden gayrı hiç bir şeyin mutlak vücudu olmayan Tek Zâtın ismidir!.
Yani olay, yalnızca kelime, telaffuz olayı değildir!. Kelimeler, isimler arasındaki son derece büyük anlam farkıdır!.
Tanrı ve tanrılık kavramına dayalı din anlayışı bâtıldır!.
Allah isminin işaret ettiği anlama dayalı, yürürlükte olan İSLÂM Dinidir !.
La ilahe illallah cümlesinin anlamı tanrı yoktur sadece ALLAH vardır şeklindedir. Ve iyi bir müslüman olmak için, önce bu farkı çok iyi anlamalıyız!.
Zirâ, tanrı kelimesinin anlamı ile sınırlarsak anlayışımızı, Allah isminin işaret ettiği manadan mahrum kalırız; bu da sonunda, bizi hilâfet sırrından mahrum bırakır!..
Tanrı, tapınılacak ötendeki bir varlıktır...
Allah kulluk edilegelmekte olan özündeki Hakikattır!..
Tanrı, korkulası umacıdır!.
Allah ise, ilim sahiplerinde, sonsuz-sınırsızlığın yanındaki hiçliklerini kavrayış nedeniyle oluşan haşyetin kaynağıdır!..
Tanrı, yeterli olmayanların kendi kafalarında hayâl edip varsandıkları ötelerindeki yönetici ve yargılayıcıdır !.
Allah, âlemleri kendi varlığından meydana getirmiş ve her zerresinde esmâsıyla algılanır olmuş TEK mutlak varlıktır; hiç bir şekilde ortağı yoktur!
Tanrı, her devirde ve toplumda anlayış seviyesine göre sayısız özelliklerle bezenip süslenen; hayallerin karşılığının kendisinde olduğu varsayılan, beşer anlayışına göre şekillenen bir balondur!
Allah ise Ahad, Samed, Lemyelid ve lem yûleddir!..
İlâhlar öldü artık!..
Tanrıysa can çekişmede...
HAYY ALLAH!..
Diyor değerli Hâkim şâir Halûk Mahmutoğulları, bu gerçeğe işaretle..
Öyle ise, ALLAH ve DİN ADINA hükmetmek kimin yetkisindedir?..

Eksiğimi tamamladığınız için ALLAH RAZI OLSUN...
Bilgi eksikliğimden dolayı yüzüm kızardı ve utandım... Hakkınızı helal ediniz... Bu eksikliklerimi İNŞALLAH tamamlamaya çalışacağım....

® Her Hakkım Saklıdır.
|l|lllll|lll||ll||lll|||lll|ll
²¹°¹³²¹³ °¹²¹³¹³ °¹²¹³

eksiklik diye bir şey yok kardeş... ancak isteksizlik olabilir ama oda ne mutlu ki sen de yok..